به بیانیه های بسیج و انجمن اسلامی مستقل در پائین این مطلب حتما نگاه کنید. بخش های دیگری نیز در این باره اضافه خواهند شد. دوستان حتما نگاه کنند.

امروز / بزرگداشت:

امروز(15/10/87) بنا بود بزرگداشتی به انجام برسد و در ذهن ها خاطره شود. بزرگداشتِ شخصیتی که اگر چه برای خیلی‌ها آشناست، اما در گردونه‌ی بازی‌های این دوره و زمانه، به غفلت و فراموشی سپرده شده است. امروز بنا بود برای حکیمِ انسی استاد معارف، بزرگداشتی ترتیب داده شود تا از ره‌آوردِ آن دلِ دوستانِ هنر و دانش گرم شود و مسیرِ آشنایی با بزرگانِ این دو عرصه، مسدود نگردد. معارف هر چه بود، بر دانش و هنر این مرز و بوم افزود و به بیانِ خیلی‌ها، در چند سالِ اندکی که زیست، به نورافشانی و روشنی‌بخشی مشغول بود. امروز دانشگاه تهران می‌توانست شاهدِ ان باشد که از شخصیتی تجلیل به عمل آید.

میهمانانِ بزرگداشت:

برای خیلی‌ها معارف نامی آشنا بود. میهمانان و سخنرانان این بزرگداشت، مجموعه‌ای از شخصیت‌های علمی، فرهنگی و هنری بودند که از ایشان می‌توان تعدادی را نام برد: استاد علی معلم دامغانی، دکتر علی اصغر مصلح، دکتر محمد جواد صافیان، دکتر محمد رجبی، دکتر اکبر جباری، استاد مختار علیزاده، استاد مجید کیانی، استاد حسام الدین سراج، دکتر ضیاء شهابی، دکتر سلیمان حشمت، استاد رسول جعفریان، یوسفعلی میرشکاک، دکتر حسین کچویان، دکتر سیاوش جمادی، آقای سید محمد آوینی، استاد شهریار زرشناس، آقای حکمت ملاصالحی، آقای محمد منصور هاشمی، آقای عبد الجواد موسوی، آقای عبد الرضا موسوی، آقای بهروز فرنو، آقای حجت اسدیان، آقای احمد مسجد جامعی، آقای وحید جلیلی، آیت الله مستوفی و آقای احمد توکلی.

از اساتید نام‌برده دعوت شده بود تا در این بزرگداشت شرکت کنند و تعدادی از این اساتید نیز در دانشگاه تهران حضور پیدا کرده بودند.

چه گذشت؟

سايت فرديد.آي‌آر با همكاري انجمن اسلامي مستقل، بسيج دانشجويي و بنياد حكمي فلسفي فرديد بناي آن را داشت تا اين بزرگداشت را برگزار كند. برنامه پيش از اين با مسئولان دانشگاه تهران هماهنگ شده بود بنا بر اين بود تا ساعت چهارده روز يك‌شنبه مراسم برگزار شود. ديد بر اين بود كه مشكلي در برگزاري مراسم وجود ندارد. جز كنده شدن اطلاعيه‌ها و پوسترهاي همايش توسط عده‌اي از دانشجويان جريان‌هاي دگرانديش، مسئله‌اي پيش نيامده بود. تعداد قابل توجهي از اساتيد نيز براي حضور در بزرگداشت ابراز علاقه كرده بودند و بزرگداشت به سمت اين مي‌رفت تا تبديل به يك بزرگداشت خاص و مهم شود. ساعت چهارده، با درب بسته‌ي سالن مواجه شديم. جلوي درب ورودي بچه‌هاي انجمن اسلامي مستقل و انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران مشغول به بحث بودند و مطلع شديم كه معاونت دانشجويي دانشگاه تهران، برگزاري بزرگداشت را به دليل شكايت انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران لغو كرده است.

لغو كردن بزرگداشت و رد كردن آن بايد دو روز پيش از برگزاري آن اعلام شود. اما متاسفانه دقايقي پيش از برگزاري آن، و به دلايل مسائل سياسي، اين حكم صادر شده بود و متاسفانه برخورد بسيار نا مناسب انجمن اسلامي باعث ناراحتي اساتيد و مسئولين برگزاري بزرگداشت شد. متاسفانه برخورد بد و نامناسب با اساتيد در ورودي‌هاي دانشگاه تهران باعث گرديد تا مسئولين برگزاري مراسم، احترام و ادب كنند و بر برگزاري مراسم اصرار نورزند. حراست دانشگاه با توهین برخی از اساتید شاخص کشور مانند استاد علی معلم دامغانی را به دانشگاه راه ندادند.

جريان حاكم بر عدم برگزاري بزرگداشت كه به نظر در شتاب‌زدگي و بي تدبيري شاخص هستند، معلوم و مشخص نيست كه چگونه مي‌خواهد هزينه‌هاي مادي و معنوي برگزار نشدنِ اين مراسم را جبران كنند. خطاي معاونت دانشجويي در تعطيلي اين مراسم و اطلاع ندادن به مسئولين برگزاري بزرگداشت، تا چه حد قابل جبران و بخشش باشد، جاي سوال دارد.

این مسئله صرفا سیاسی تنها و تنها با عذر خواهی رسمی رئیس دانشگاه تهران و رئیس حراست دانشگاه و معاونت امور دانشجویی آن دانشگاه حل خواهد شد. این عذر خواهی باید از جامعه علمی کشور خصوصا مدعوین به این همایش صورت بگیرد.

چه خواهد شد؟

هر چه بود و هر چه گذشت، نياز به تفصيل ديده نمي‌شود. وظيفه‌ي سايت فرديد.آي‌آر بر اين است تا در حد امكان به سمت آن رود تا به دور از فضاي سياست‌زده‌اي كه بر خيلي از دانشگاه‌ها و مراكز علمي حاكم است، به وظيفه‌ي خويش عمل كند. و حال نيز، بنا داريم تا در فرصتي ديگر اين مراسم را به هر نحو ممكن برگزار كنيم تا يادِ اين استاد گرامي، هر چند در مراسمي مختصرتر، زنده نگه داشته شود و پاسداري از نمايندگان علم و ادب و فرهنگ اين مملكت، بر همه فرض و واجب دانسته شود.

بر همين اساس، زمان بعدي بزرگداشت از همين پايگاه، به اطلاع دوست‌داران علم و هنر خواهد رسيد. ان شاء الله.

نوشته های مرتبط در وبلاگها:

وبلاگ کیستی ما:: فاشیسم از آستین چه کسی بیرون زده است؟!

وبلاگ عقل آباد:: غربت تفکر یا تفکری دیگر در غربت

وبلاگ هواخوری:: شاگرد اول های کلاس جان لاک

وبلاگ به کجا:: به درک چه نیازیست، لذتش رو ببر

خبر‌های مرتبط:

رجانیوز:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در مراسم بزرگداشت سید عباس معارف

خبرگزاری فارس:: بزرگداشت معارف لغو شد.

برنانیوز:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در مراسم بزرگداشت سید عباس معارف

برنانیوز:: بزرگداشت مهجورانه معارف در دانشگاه تهران

آفتاب آنلاین:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در بزرگداشت معارف

بیانیه ها:

بیانیه انجمن اسلامی مستقل:: پشت پرده لغو مراسم بزرگداشت استاد معارف

بیانیه بسیج دانشجویی:: درباره غائله 15 دیماه

بازتاب بیانیه های دانشجویی:

انجمن اسلامی مستقل:: واکنش شدید بسیج دانشجویی به لغو یک مراسم دانشجویی

کتاب «زبان باز، پژوهشی در باره­یِ زبان و مدرنیت» نوشتۀ پژوهشگر نام آشنای ایرانی آقای داریوش آشوری است که نشر­ِ مرکزهمین امسال در تهران به چاپ رسانده است. این کتاب بسیار خواندنی است و برانگیزاننده؛ خواندنیست چرا که برخی از رایج ترین کج فهمی ها از مقولۀ زبان را با نثر بسیار شیوایی بر آفتاب انداخته است و برانگیزاننده است چرا که به مانند بیشینۀ نوشته­های ایشان از زبان، این شاکلۀ بنیادین هویت فردی و ملی، گفته به میان آمده است. در آن چه در پی می­آید، به نکاتی چند از درونمایۀ این کتاب می­پردازم، هم برای ادای دین به آنانی که آموزگارم بوده­اند وهم به پاسداشت زبانی که دل در گرو آن داریم. 

1. سامانۀ زبان

زبان سامانه ایست اجتماعی و پویا که هم ریشه در تجربه های تاریخی و فرهنگی گویندگانش دارد و هم دریافتهای برآمده از این تجربه ها را سامان می بخشد و در داد و ستدهای انسانی در دسترس همگان می گذارد. به مانند هر سامانه ای، بر کارکرد و دگرگونی های تدریجی زبان بایسته ها و نابایسته هایی چیرگی دارند که کشف و دریافت و آموختنشان را نزد دستور نویسان، واژه شناسان، آواشناسان و  ...می شود سراغ گرفت. از سویی، بر مبنای همین دانسته هاست که می توان آگاهانه این یا آن فرآوردۀ زبانی را پذیرفت، ساخت یا کنار گذاشت و از دیگر سو، این ناخودآگاه اجتماعی زبانی است که برآمد و ماندگاری و یا حذف فرآورده ای از فرآورده های زبانی را در درازای زمان باعث است. آرایش و پیرایش داده های زبانی تنها و تنها در درون امکانات و بایسته و نبایسته های سامانۀ یادشده شدنی است و با پذیرش آنها در زندگی هرروزه و یا در زمینه های تخصصی ماندگار. آن «تولید مکانیکی واژگان» که نویسنده به تکرار می گوید، هیچ گونه خویشاوندی با نگاه زبانشناسانه به زبان ندارد.

• خبرگزاري فارس:: بزرگداشت سيد عباس معارف فردا برگزار ميشود
• تابناك:: بزرگداشت سيد عباس معارف در دانشگاه تهران
• مستقل:: بزرگداشت حكيم سيد عباس معارف
• رجانیوز:: بزرگداشت حکیم سید عباس معارف
• جام جم فلسفه:: بزرگداشت حکیم سید عباس معارف
• رجا نیوز:: نگاهی به زندگی مرحوم سید عباس معارف
• خبرگزاری فارس:: ریخته گران: اشعار سید عباس معارف بی نظیر است
• خبرگزاری فارس:: نگاهی به زندگی مرحوم سید عباس معارف(ره)
• باشگاه انديشه:: سيد عباس معارف
• باشگاه انديشه:: بزرگداشت حكيم انسي؛ سيد عباس معارف

ضمنا گويا گروه ايران و انديشه / راديو ايران / برنامه افق آفتاب روز جمعه چند بار تبليغ مراسم بزرگداشت را قرائت كرده است.

خلوت گزيده را به تماشا چه حاجت است
چون كوي دوست هست به صحرا چه حاجت است
حافظ

سيد عباس معارف خلوت گزيده بود. كنج عزلتي اختيار كرده بود و سير آفاق و انفس مي كرد. دور از هياهوي جهان، زخمه بر دوتار خراساني اش مي زد و در عالم حكمت و عرفان و فلسفه راه خويش مي سپرد. در اين وانفساي آخرالزمان چنين حيات حقيقت جويانه اي كمتر دست مي دهد. بي شك از مقربان درگاه بود كه جام بلا بيشترش داده بودند. دردمند بود و كلبه درويشي اش مامن دردمندان و مستضعفان. غريب بود و در غربت زيست و بر نمط سنت نانوشته اين ديار، با مرگش شناخته شد. بي اغراق، خيلي هايمان نمي شناختيمش. پس از رحلتش چه ها كه در باب علم و وارستگي اش گفتند و نوشتند. اما از ميان ما مدعيان حقيقت جويي كيست كه جرات كند و بگويد حقيقت حال او را دريافته بود؟ او در كدام وادي عشق سفر مي كرد؟ ما را راهي به پاسخ نيست. ما اكنون زدگان، فرسنگ ها از حالتي كه او در آن به سر مي برد دور هستيم.

چنين حکایت کنند
سيد عباس معارف فرزند مرحوم سيد حسنعلي در 1333 در تهران به دنيا آمد. پدرش به عرفان و تصوف علاقه داشت. از همان كودكي سيد عباس نبوغ خود را در يادگيري نشان داد. به گفته نزديكانش در هفت سالگي شعر مي گفت و اشعار شاعران بزرگ فارسي را از بر بود. در نوجواني در كنار تحصيلات رسمي، تحصيلات حوزوي از جمله ادبيات عرب، فقه و اصول و فلسفه را نيز فرا گرفت. سپس به سمنان رفت و نزد علامه حائري سمناني مكتب بوعلي سينا را هم درك كرد.
در دهه 50 وارد دانشگاه تهران شد و در دانشكده حقوق و علوم سياسي به تحصيل حقوق سياسي پرداخت. جهت گيري او در اين زمان ضد رژيم شاه بود . دعوت بعضي از اعضاي انجمن حجتيه را براي عضويت در اين محفل نپذيرفت به اين دليل كه موضع روشني بر ضد رژيم نداشتند. در دانشگاه از چهره هاي فعال حركت هاي اسلامي بود و مدتي از سوي ساواك بازداشت شد.
علاقه به عرفان و تصوف از نوجواني در او بود. در سال هاي تحصيل دانشگاهي به جرگه يكي از فرقه هاي تصوف پيوست، هرچند سال ها بعد از آن اعراض كرد. در همين سال هاست كه به قول خودش حادثه اي در زندگي اش اتفاق مي افتد و آن آشنايي با استاد سيد احمد فرديد است. معارف پيش از آشنايي با او مقداري از راه را رفته بود و با آنچه آن استاد خارق عادت مي گفت آشنا بود. برخورد با فرديد گشتي در آرايش به وجود مي آورد و پس از آن از شاگردان خاص فرديد مي شود و تا پايان عمر از ايشان به نيكي ياد مي كند.
پس از پيروزي انقلاب به همراه جلال مكانيكي و چند تن ديگر در روزنامه هاي كيهان و جمهوري اسلامي حضور مي يابد. معارف تا پيش از آمدن ابراهيم يزدي سردبير كيهان بود. شاگردان فرديد چند دسته بودند. معارف به لحاظ سياسي و اقتصادي راديكال بود و مرزبندي مشخصي با ديگر شاگردان فرديد داشت. او به صراحت از يك طرف با طرفداران ليبراليسم چالش داشت و از طرف ديگر با نمايندگان فقهي و فلسفي حوزه علميه و طرفداران فلسفه صدرايي.
در كنار اينها معارف دست توانايي در هنر موسيقي داشت و از خداوندگاران موسيقي مقامي بود. در همين سال ها به نگارش مقالاتي در باب هنر انسي و ريشه هاي موسيقي مقامي ايران مي پردازد. مدتي هم در دانشگاه شهيد بهشتي مباحث فرهنگي و اقتصادي و حكمي تدريس مي كند. در اين زمان تاكيد او بر حمايت از مستضعفان و مبارزه با امپرياليسم است.
در سال هاي بعد به عنوان يك شخص صاحب اجتهاد در ميان دوستان نزديكش شناخته مي شد و دامنه دانش فراگيرش گسترده تر شد. علاوه بر تحقيق در حكمت، هنر و موسيقي در اين زمان پژوهش در فلسفه غرب را از روي متون زبان اصلي ( يوناني و لاتين و آلماني و) پي گرفت. دامنه تاملات او به علم جديد نيز كشيده شد به طوري كه در فيزيك كوانتوم نظريات جديدي را مطرح كرد و رساله اي در تئوري ماترژن نوشت. در دهه 70 او كاملا خانه نشين مي شود و بيشتر اهل نظر به ديدن او مي روند و در جلسات بحثي كه در خانه محقرش تشكيل مي شد از نظرياتش بهره مي گرفتند. در سال 1380 كتاب نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي و علم الاسماء تاريخي از او توسط بنياد فرديد منتشر شد. ترجمه عربي اين كتاب را هم نوشت و در زماني كه به نگارش ترجمه آلماني همين اثر مي پرداخت روي در نقاب خاك كشيد. به زعم نزديكانش در اين سال ها راهي متفاوت با استاد فرديد طي مي كرد و در مرتبه اي ديگر قرار داشت، هرچند كه هميشه از سر قدرشناسي از او ياد مي كرد.

آثار معارف
نكته اي كه بايد درباره استاد معارف به آن توجه كرد كيفيت دانش اوست. تسلط او بر حكمت و تصوف اسلامي و فلسفه غرب و كلام و شعر و ادب فارسي و عرب و فقه و موسيقي و معماري و فيزيك و علوم سياسي و حقوق در حد معمول و آشنايي اندك نبود. آنچه مايه حيرت است اينكه او در اين علوم در حد جزئيات و فروع تبحر داشت و صاحب نظر بود. به تعبير خواجه شيراز او از اين همه كسب جمعيت كرده بود و اين نه كار هر مردي است. جمع ميان اين علوم بدون شك نياز به يك منظر حكمي و جهان بيني شگرف دارد كه هركسي را ياراي دست يافتن به آن نيست. از آثار منتشر نشده او مي توان به موارد زير اشاره كرد:
- مجموعه غزليات و مثنوي حكمت تاريخ
- مبادي حكمت انسي به عربي و آلماني
- كتاب اصول فقه
- كتاب اقتصاد اسلامي به فارسي و عربي
- تئوري ماترژن در فيزيك كوانتوم
- شرح ادوار صفي الدين ارموي در علم موسيقي
- مجموعه طرح ها و لوايح اقتصادي
- مجموعه مقالات سياسي و اجتماعي

حال نظری کوتاهی می اندازیم به کتاب نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي از سيد عباس معارف . این کتاب برای اولین بار در زمستان سال 1380 از سوی سلسله انتشارات بنياد حكمي و فلسفي دكتر فرديد منتشر شد.
كتاب مرحوم سيد عباس معارف اولين اثري است كه به طور رسمي به حكمت انسي از منظر تفكر فرديد مي پردازد. معارف شاگرد و همنشين و هم سخن فرديد بود و سال ها با او حشر و نشر داشت. «استاد فرديد كه بود و چه مي گفت؟ پاسخ بدين پرسش حتي براي آنان نيز كه سال ها كوشيده اند تا به تفكر اين حكيم انسي بزرگ، تقرب جويند، امري دشوار است. آنچه تاكنون در بيان افكار حكمي او به رشته تحرير درآمده، از ايفاي مقصود، قاصر بوده است و بي گمان آنچه نگارنده نيز در اين باب بنگارد، قرين تصور خواهد بود كه بزرگ است و در آينه كوچك ننمايد.» (مقدمه كتاب) آشنايي با فرديد به گفته معارف موجب تحولي عظيم در زندگي و سلوك شخصي او شد و راهي كه او راهنمايش بود همچون شاهراهي او را به عوالمي غريب و رازآميز در حكمت و فلسفه رهنمون شد. معارف در «مبادي حكمت انسي» به قصد تقرب به تفكر استاد فرديد به شرح و بسط دقيق مباني حكمت انسي مي پردازد. او نزديكي به اين نحوه تفكر را از طريق سه مبدا حكمت انسي اسلامي، تفكر مارتين هيدگر و مبادي اسم شناسي ميسر مي داند. جلد اول از كتاب سه جلدي او در زمان حياتش منتشر شد و رضايت شاگردان و دوستان فرديد را موجب شد. مرحوم معارف در كار ترجمه عربي و آلماني اين اثر بود كه دارفاني را وداع گفت. به جرات مي توان گفت در حال حاضر اصيل ترين منبع براي آگاهي از نحوه تفكر فرديد همين كتاب است. كتابي كه خالي از حواشي زايد است و از پرداختن به مناقشات لفظي پيرامون زندگي و احوال استاد فرديد پرهيز مي كند نكته اي كه مهم است اين است كه حكمت انسي به آساني درك نمي شود و فهم آن نيازمند داشتن مقدماتي از حكمت و فلسفه است اما شيوه تاليف مرحوم معارف به گونه اي است كه خواننده علاقه مند به حكمت منزل به منزل جلو مي آيد و با مباني اين نحوه از تفكر آشنا مي شود.
در پايان كتاب معارف بحثي اجمالي در باب غربزدگي را پي مي گيرد. شايد از آن جا كه اين اصطلاح در فضاي روشنفكري دهه ۴۰ به بعد بارها موضوع بحث بوده است. به گفته معارف مراد استاد فرديد از غربزدگي چيزي نبود جز نيست انگاري حق و غفلت از حقيقت وجود. به اين ترتيب غرب جغرافيايي به آن معنا كه جلال آل احمد در «غربزدگي» به آن پرداخته بود منظور نظر فرديد نبود.
به هرحال در سكوت بيشتر شاگردان فرديد، كتاب معارف نمونه خوبي است از آنچه بايد در اين نحله فكري به طور مستدل تدوين شود.

اگزيستانس ژان پل سارتر

شما مي‌توانيد بعضي از توضيحات سارتر را به خدا ببريد، خود اين فلسفه سابقه دارد. بدين صورت كه عالم در علم حق ماهيتي است؛ در كتب ما هست، كه لايب نيتس هم تفسير داده است. در علم حق ماهيات هستند، امكان ذاتي‌اند. اراده خدا به اينها تعلق مي‌گيرد و مي‌گويد «باش» مي‌شود پس عدمش مي‌رود و وجودش مي‌آيد، همين طور مي‌گويد «نباش» وجودش مي‌رود و ثبوت پيدا مي‌كند. سارتر عين اين را گفته است. اگر انسان گفت هست پس هست، اگر گفت نيست پس نخواهد بود. او انسان را به جاي خدا مي‌گذارد، در آخرين مرحله تاريخ اين را از كجا مي‌آورد؛ اين بافت است. او به درس هوسرل رفته و آثار اوليه هيديگر را با شتابزدگي مطالعه كرده است. سوابق پشت سرش برگسون و كارتيه لاتان و يك روس است كه در دانشسرايي هگل درس مي‌داده و سارتر به آن گوش مي‌داده. او يك چيزي ساخته كه من حيث المجموع بايد اسمش را گذاشت آخرين مرحله فقدان ذكر و فكر و انسان را جاي خدا گذاشتن و حتي انسان را به جاي ماده و روح گذاشتن. چون بالاخره ماركسيسم به وجود ماده اصالت مي‌دهد و ديگري به روح اصالت مي‌دهد و ژان پل سارتر در اين ميان نه به روح اصالت مي‌دهد و نه به ماده. همه اينها در نظر سارتر اعتباري است به اعتبار بشر. اين عبارت است از قيام صدوري، همه و همه ماده و روح غيره مسبوق به ماست. البته اين تكبر انسان خدايي به قرون وسطي آمده بود، اما اين نه به معني ژان پل سارتر است، يك معني ديگري دارد كه با سوابق ديگر فراموش شده است. شاعر گفته:

افلاك و عناصر و جماد و حيوان

عكسي ز وجود روشن كامل ماست

در جايي ديگر مي‌گويد:

ما صوفيان صفا از عالم دگريم

عالم همه صور و ما واهب الصوريم